Intervista/Zv.kryeministri Osmani: Kërkesat joprincipiele nga BE mund të ndikojnë në entuziazmin për bisedime

Në një intervistë për ‘Nezavisen’, zëvendëskryeministri për eurointegrime Bujar Osmani njofton se BE do të shpallë kornizën e bisedimeve për Maqedoninë midis 9 dhe 10 qershor. Sipas tij, do të jetë shumë e dëmshme për shtetin, në mes të një krize pandemike dhe ekonomike që rezulton prej saj, të përballet me një krizë politike. Pozicioni i BDI është që 5 korriku të jetë një datë e mirë për zgjedhjet, megjithëse për ta çdo datë “nga sot në dhjetor” kur zgjedhjet e rregullta janë të pranueshme. Dallimet midis partive në lidhje me datën e zgjedhjeve nuk janë të mëdha, tha Osmani dhe pret që të gjendet një gjuhë e përbashkët.

Prisnit kornizën e bisedimeve të BE më 3 qershor. A ka mbetur ajo datë dhe tashmë jeni njohur me përmbajtjen e saj?

Njoftimi i kornizës së bisedimeve ka të ngjarë të lëvizë brenda disa ditësh, midis 9 dhe 10 qershor. Është mirë që korniza të publikohet, sepse kishte njoftime të ndryshme për shkak të pandemisë dhe arsyjeve të tjera. E gjithë pakoja e zgjerimit në të vërtetë është shtyrë për në shtator, por në qershor do të ketë një raport të shkurtër që përfshinë një pjesë të progresit në këtë periudhë, së bashku me masat për pandeminë dhe vetë kornizën.

Biseduam me disa miq nga shtetet anëtare dhe KE dhe paralelisht mbajtëm disa takime koordinuese për të përcaktuar pikëpamjet, pritjet dhe vlerësimet tona se çfarë është më e mira për sa i përket kornizës dhe më pas u pajtuam t’i transferojmë ato në mënyrë institucionale në shtetet anëtare dhe komisionin. Megjithëse, në realitet, nuk kemi shumë mundësi për të ndikuar, sepse kuadri është një projekt-propozim i Komisionit, i cili më pas kalon nëpër filtrat e shteteve anëtare dhe secila prej tyre shton një pjesë të pozicioneve të saj. Ajo që kam marrë si garanci nga zyrtarë të lartë të BE-së është se ata do të bëjnë çdo përpjekje për ta mbajtur kuadrin neutral në lidhje me qëndrimet e shteteve anëtare ndaj nesh dhe se do të jetë më shumë çështje e aderimit në të vërtetë ndaj parimeve themelore të BE-së.

Unë personalisht nuk e kam parë kornizën, ende nuk po qarkullon, por pas komunikimit me shtetet anëtare dhe përfaqësuesit e KE, ne dimë përafërsisht atë që përmban. Gjëja më e rëndësishme është që ajo të shpallet, do të hyjë në procedurë, vendet anëtare do ta marrin në konsideratë dhe shpresoj që në Samitin tjetër në tetor të miratohet dhe do të zhvillojmë konferencën e parë ndërqeveritare – nëse pandemia nuk përkeqësohet gjatë verës dhe nëse jo shtyhen afatet. Tani gjëja më e rëndësishme është se si do të formulohet versioni përfundimtar.

Sidoqoftë, korniza përmban parimet e përgjithshme të negociatave dhe kushtet për secilin kapitull përcaktohen në mënyrë specifike?

Po, por korniza jep strukturën, vëllimin dhe shtrirjen e negociatave. Prandaj, është dokumenti më i rëndësishëm për ne që përcakton drejtimet e negociatave. Është, në të vërtetë, shkalla që përcakton sa hapa duhet të ngjitemi për të arritur qëllimin dhe si do të formulohen ato. Bën një ndryshim nëse një pyetje hyn si një kapitull i veçantë ose vetëm në pjesën hyrëse. Ne shikuam të gjitha variantet dhe përcaktuam se cili do të ishte më i miri për ne. U kemi thënë miqve tanë në shtetet anëtare që nuk kemi frikë nga ndonjë kriter për përmbushje, përkundrazi, ne i kemi pritur për kaq kohë sa të jemi entuziast për të treguar atë që mund të ofrojmë në drejtim të reformave. Ajo që ne nuk do të donim është që të ketë kërkesa dhe kushte jo parimore që mund të ndikojnë negativisht nga entuziazmi që nga fillimi. Unë mendoj se ka kohë të mjaftueshme për të zgjidhur të gjitha çështjet, por ato duhet të formulohen në një klimë të mirë marrëdhëniesh.

A do të mbeteni negociator apo ai funksion do të ndryshojë me ndryshimin e qeverisë?

Vendimi i qeverisë sonë është ta shndërrojë SEP në sekretariat për negociata. Në fakt, është roli i sekretariatit që t’i çojë negociatat drejt anëtarësimit. Jo të gjitha vendet kishin një institucion të tillë, diku atë rol luante ministria e punëve të jashtme, diku nga qeveria, kryeministri… Ne kemi një institucion që ka treguar cilësi, rezultat dhe qëndrueshmëri në punën e tij dhe ka grumbulluar aq përvojë saqë asnjë institucion tjetër në vend nuk mund të është në fushën e integrimit në BE. Unë mendoj se është një zgjidhje e mirë për SEP të jetë organi që po udhëheq negociatat. Institucioni është i rëndësishëm, megjithëse personi që zhvillon negociatat është gjithashtu i rëndësishëm. Pra, SEP pavarësisht nëse është një ministri apo një organ tjetër, duhet të jetë organi që do të udhëheqë negociatat. Ai që do të udhëheqë këtë institucion do të udhëheqë edhe negociatat.

Ju keni hequr dorë?

Nëse jam këtu pas zgjedhjeve, do të thotë që do të vazhdoj të udhëheq negociatat. Përfshirja e procesit është shumë e rëndësishme, gjegjësisht ngritja e kësaj çështje si një agjendë jo partizane. Unë dikur thashë që nëse nuk do të ishte për pandeminë, gjëja e parë që do të bëja pas vendimit për fillimin e negociatave është të kërkoj nga Presidenti që të thërrasë një takim liderësh vetëm për këtë çështje – të arrijë një konsensus për integrimin evropian. Le t’i japim një dorë njëri-tjetrit se nuk do ta përdorim këtë temë në agjendat tona ditore politike dhe se do të punojmë së bashku. Kjo çështje nuk përfundon brenda një mandati dhe sigurisht që do të mbulojë disa qeveri, disa parti dhe mandate në mënyrë që askush të mos jetë autori i suksesit të këtij procesi. Ky është një proces i shtetit dhe qytetarëve dhe kështu duhet të sillemi. Do të shfrytëzoj këtë mundësi që të përdor median tuaj për të thirrur një takim liderësh për temën e integrimit evropian, në mënyrë që të arrijmë atë konsensus pasi afrohen afatet e mbajtjes së konferencës së parë ndërqeveritare.

Nuk besoni se ka forca që punojnë kundër integrimit evropian?

Mendoj se janë të vogla. Të gjitha sondazhet që nga vitet 1990 kanë treguar mbështetje të lartë për integrimin evropian. Asnjë parti politike serioze nuk ka një pozicion të ndryshëm nga ai i qytetarëve sepse do të ishte vetëvrasje politike të ishte kundër vullnetit plebishit të qytetarëve. Nuk besoj se ka një parti të tillë në vendin tonë, mbase vetëm disa grupe të vogla dhe individë që janë ngrirë me kohë.

A jemi ende të kërcënuar nga një krizë politike apo jemi afër një marrëveshjeje për datën e zgjedhjeve?

Të paktën ajo që ne dhe qytetarët do të donim tani është një krizë e re politike dhe përleshje të reja midis palëve në mes të një pandemie. Unë mendoj se kjo do të ishte gjëja më e urryer në mesin e qytetarëve nëse e shohin që tani, kur uniteti i të gjithëve është më e rëndësishmja për të dalë nga kriza shëndetësore dhe ekonomike, ne politikanët duhet të tregojmë një nivel të ulët të vetëdijes për të varrosur veten në llogore dhe interesa partiake. Kushdo që e bën këtë, do të humbasë në sytë e qytetarëve. Prandaj, besoj se asnjë parti politike nuk do të shkojë në ekstreme dhe do të shkaktojë një krizë politike në këto kushte. Dallimet për datën nuk janë shumë të mëdha.

A qëndroni prapa propozimit për zgjedhjet që do të mbahen më 5 korrik?

Mendoj se 5 korriku nuk është një datë e keqe dhe se është një datë rreth së cilës mund të takohemi të gjitha palët. Nëse më pyet si BDI, ne nuk debatojmë asnjë datë nga nesër deri në dhjetor, kur është afati i rregullt. Sidoqoftë, besojmë se pas 5 korrikut deri në shtator, do të ketë rrethana të vështira për mbajtjen e zgjedhjeve. Kështu që unë pres që të arrihet një marrëveshje në këtë datë. Vera po vjen pas 5 korrikut, njerëzit nuk do të jenë këtu nëse hapen kufijtë, ata do të përdorin pushimet. BDI nuk do të kundërshtojë asnjë termin.

 A ka ndonjë shans që do të arrihet një marrëveshje këtë javë?

Nuk kemi asnjë ftesë për një takim liderësh. Komunikojmë, palët, secila me njëra-tjetrën dhe shprehim pikëpamjet tona. Pozicioni ynë është se është shumë e rëndësishme të kemi një konsensus, sepse një krizë e re politike do të jetë shumë e dëmshme për shtetin dhe qytetarët. Meqenëse ndryshimet nuk janë shumë të mëdha, unë pres që të gjejmë baza të përbashkëta në këto tema.

Raportuesi i PE për Maqedoninë, Ilhan Kucuk, njoftoi dy skenarë për Maqedoninë. Në mënyrë optimiste, do të marrim një kornizë negociatash në qershor, sipas pesimizmit, do të presim zgjedhjet për të parë nëse mund të na japin një kornizë. A mund të ndikojnë zgjedhjet në negociatat?

Së pari, ne presim që korniza të dalë në fillim të qershorit dhe të jetë një draft kornizë. Konsensusi mbi kornizën, për të mos thënë ne, do të ndodhë në tetor. Ku do të ndikonin zgjedhjet këtu? Zgjedhjet mund të jenë një faktor në krijimin e një krize politike për shkak të mosmarrëveshjeve tona se kur t’i mbajmë ato. Me siguri do të dërgojë një mesazh të keq se ne ende kemi probleme me demokracinë në vend. Por rezultati i zgjedhjeve do të ketë më shumë lidhje me atë lloj qeverie të efektshme do të formohet dhe si do të zhvillojë negociatat. Dhe vendimi politik, pavarësisht nëse do të ketë një kornizë bisedimesh apo jo, mendoj se lidhet më drejtpërdrejt me faktin nëse do të kemi një krizë politike apo jo.

Prisni ndonjë reagim nga Hollanda pasiqë Ligji kundër diskriminimit pësoi debakëll?

Kur u votua për atë ligj, u tregua qartë vullneti i mazhorancës për ta kaluar atë. Në çështje kaq të ndjeshme, jo vetëm forma juridike e vendimit është e rëndësishme, por edhe nëse ekziston vullneti politik. Ne kemi treguar se ekziston një vullnet politik për të miratuar një ligj kundër diskriminimit. Kështu që, unë mendoj se Hollanda dhe vendet e tjera e kuptojnë se anulimi i këtij ligji është më shumë çështje teknike, më shumë një çështje e numrave në Kuvend dhe mënyra e miratimit, sesa një përmbysje e vullnetit politik për të kaluar ligjin. Pra, në rastin e parë ai do të sillet. Do të ishte problem nëse ekziston një klimë tjetër politike për këtë.

A e keni parë aneksin me kushtet e Bullgarisë dhe në cilën fazë mendoni se mund të na bllokojë në negociatat me Bashkimin?

Kishte shumë spekulime për atë aneks. Ne e morëm atë kur morëm vendimin për të filluar negociatat në mars. Fakti që Bullgaria nuk e pengoi vendimin për të negociuar, por lejoi që ajo të kalonte, dhe vuri në dukje në procesverbal (jo përfundimin), ishte një mesazh që qëllimi i tyre nuk ishin për të prishur procesin, por për të pasur një pyetje që ata donin të zgjidhnin. Kështu lexova vendimin. Sepse, para së gjithash, ekzistonte një mundësi me një “jo” për të na bllokuar dhe asnjë vendim për të filluar negociatat. Së dyti, mund të insistonte që të ishte përfundimi se, nëse arrihet një konsensus mbi të, është pozicioni i të gjitha vendeve anëtare. Sidoqoftë, kur deklaroni një pozicion të njëanshëm në procesverbal, ju vetëm lë të kuptohet se ekziston një çështje që duhet të zgjidhet, e cila është realiste, sepse Marrëveshja e fqinjësisë së mirë parashikon komisione për të zgjidhur çështje të caktuara. Pra, është e rëndësishme për mua që nuk ka asnjë vendim në Bullgari që të pengojë procesin dhe mendoj se nuk do të ndodhë në të ardhmen. Prandaj, nuk e gjeta atë deklaratë në minutat tepër tragjike. Pasi të jetë marrë një vendim për të filluar negociatat, do të kemi kohë të mjaftueshme gjatë negociatave për të zgjidhur të gjitha dilemat që kemi.
 
Bullgaria dëshiron të luajë në hartën shqiptare për mosmarrëveshjen, duke vlerësuar që partitë shqiptare nuk do të sakrifikonin integrimin evropian për diçka të rëndësishme vetëm për maqedonasit?

Është e vërtetë që shqiptarët mbështesin fuqimisht integrimin Euro-atlantik, por kjo mbështetje nuk është ndryshe për maqedonasit. Pra, nëse diçka na bashkon si komunitete, ky është qëllimi i njëjtë strategjik. Shqiptarët janë të vetmit që, me krenari mund të them, kurrë nuk kanë debatuar ose bërë problem me identitetin etnik dhe historik të maqedonasve. Këtu, maqedonasit gjithmonë kanë pasur një mik, mbështetës dhe aleat. Ajo që nuk do të jetë mirë është nëse krijohet një armiqësi e re me Bullgarinë si rezultat i mosmarrëveshjes. Unë mendoj se fryma e epokës së re është e ndryshme. Pandemia ka treguar se sa jemi ne të gjithë, sa të gjitha ndarjet në botë janë artificiale, qofshin ato etnike, racore, fetare, sociale сот Virusi ka treguar se ne jemi të gjithë njësoj, njerëz, dhe nëse shikojmë çështje në atë frymë, unë mendoj se është krijuar potencial për zgjidhje. Kjo është arsyeja pse unë jam duke u përpjekur të jem optimist për çështjen me Bullgarinë. Do të gjendet një formulë krijuese që do të përmbushë kërkesat e të dy palëve, sepse është çështje historike. Pyetjet e së ardhmes kërkojnë projekte specifike, pyetjet e historisë kërkojnë kreativitet, madhësi dhe gjerësi. Unë mendoj se ka hapësirë ​​dhe kapacitet në të dy vendet për ta arritur këtë mirëkuptim, dhe shqiptarët, natyrisht, do të jenë një aleat i bashkëqytetarëve tanë për të arritur qëllimin.

Keni koordinuar ndihmën e huaj për epideminë. Sa keni mbledhur dhe keni shpenzuar të gjitha paratë?

Vetëm BE dha ndihmë financiare, të tjerët ofruan pajisje. Ne jemi duke bërë një inventar të saktë të gjithçkaje që është sjellë si pajisje, por ndihma është akoma duke ardhur. Nesër do të arrijnë ndihma polake, estoneze dhe norvegjeze, në mënyrë që më në fund të bëjmë një inventar të gjithçkaje që ka mbërritur në vend. BE ka siguruar fonde në disa nivele, por gjithashtu ka blerë pajisje me 4 milion euro të para.

Nuk ka vend për abuzim?

Jo, sepse BE po e bën këtë. 50 milion euro tjera që morëm si shpërblim nga Bashkimi Europian janë zhvendosur për të menaxhuar situatën socio-ekonomike dhe ne do t’i përdorim për paketën e ndihmës që do t’i japim kompanive, por ato fonde do të arrijnë në shtator dhe tetor.

A do të jenë zyrtarët shtetërorë ende në pagën minimale?

Gjykata Kushtetuese rrëzoi vendimin në mënyrë që tani është çështje e vullnetit të zyrtarëve për të paguar një pjesë të pagës së tyre për administrimin e krizës shëndetësore dhe ekonomike. Shumë zyrtarë kanë lënë disa nga pagat e tyre në llogarinë e qeverisë.

Opozita akuzoi ndihmën shtetërore për qytetarët dhe kompanitë që përdoren për mito. Si e shihni këtë, sepse BDI është pjesë e Qeverisë?

Në periudhën parazgjedhore, çdo aktivitet që është më normal mund të ketë një nuancë të tillë. Argumenti më i mirë se nuk ka ndërmend të ryshfet qytetarët është se ne nuk kemi bashkuar pandeminë dhe zgjedhjet, por duhet të jemi shumë të kujdesshëm. Disa kufizime përcaktohen me ligj, siç është neni 8-a i Kodit Zgjedhor, i cili kufizon pagesa të caktuara 60 ditë para zgjedhjeve, përveç në raste urgjente. Por nga ana tjetër, ne nuk mund të lëmë as qytetarët dhe kompanitë pa ndihmë tani, kur ata janë më të prekur nga kriza, sepse ne jemi para zgjedhjeve. Pra – po, situata është e ndjeshme dhe ne kemi menduar për të në Qeveri, por ne nuk e krijuam pandeminë dhe as nuk e tunduam që të jetë në këtë periudhë. Ne duhet t’i përshtatemi situatës tani.

Ku do të përqendrohet BDI në fushatën zgjedhore dhe a prisni që ajo të jetë e ‘pistë’?

Si më parë, ne nuk do të zhvillojmë një fushatë negative tani. Në realitet, ne do të shkojmë në këto zgjedhje mjaft të lehtësuara, sepse kemi arritur premtimet më të mëdha dhe qëllimet strategjike, BE dhe NATO. Ne po hyjmë në fushatë me një program serioz. Ju e dini që festa kaloi në një proces të rinovimit të plotë dhe 99% e degëve morën udhëheqës të rinj dhe një strukturë të re. Ne gjithashtu po arrijmë me një program të ri për votuesit që do të përqendrohet kryesisht në zhvillimin ekonomik, standardet e jetesës, vendet e punës, pagat më të larta, sundimin e ligjit dhe luftën kundër drejtësisë selektive. Pra, ky do të jetë një nga programet tona më të gjera, me projekte specifike, afate dhe burime specifike të financimit.

A do të gjuani vota në elektoratin maqedonas pasiqë LSDM-ja gjuan atë tek shqiptarët?

Nuk diskutohet që çdo qytetar është një votues i mundshëm për çdo parti, pavarësisht nga përkatësia etnike. Ajo në vitin 2016 ishte specifike. Qytetarët votuan kundër, nuk votuan pro. Unë mendoj se gjërat janë pastruar dhe qytetarët shqiptarë kanë kuptuar se BDI është organizata më e qëndrueshme, më me përvojë, më përparimtare në të cilën mund të mbështeten, për më mirë ose për keq. Pres një fitore të madhe.